De afgelopen jaren klinkt steeds vaker het woord zingevingscrisis. Niet als eenduidige diagnose, maar als verzamelnaam voor een gevoel dat in veel domeinen herkenbaar is. Levensvragen dienen zich nadrukkelijker aan, terwijl de plekken waar zulke vragen vroeger vanzelfsprekend konden landen, minder zichtbaar of minder toegankelijk zijn geworden.
In de geestelijke gezondheidszorg wordt zichtbaar hoe existentiële vragen via de zorg binnenkomen. Vanuit religie en levensbeschouwing klinkt het besef dat traditionele gemeenschappen en rituelen voor veel mensen hun dragende rol hebben verloren. En sociologen wijzen op het verdwijnen van zogeheten third places: informele ontmoetingsruimtes buiten werk en gezin waar mensen elkaar ontmoetten zonder vast programma of doel.
Wanneer betekenis geen vaste bedding meer heeft
Het verlangen naar betekenis is niet nieuw. Wat wel verandert, is de bedding waarin zingeving vorm krijgt. Kerkelijke betrokkenheid is voor de meeste Nederlanders al lang geen automatisme meer. Grote ideologische verhalen bieden minder houvast. Maatschappelijke verbanden die ooit richting gaven aan het leven, staan onder druk.
Dat betekent niet dat mensen ophouden met zoeken. Integendeel. In werk, zorg voor anderen, maatschappelijke betrokkenheid en aandacht voor de leefomgeving proberen mensen betekenis te vinden. Vaak gebeurt dat niet in grote woorden, maar in concrete praktijken: samen iets maken, verantwoordelijkheid delen, tijdelijk met elkaar oplopen. Zingeving verschijnt daar niet als antwoord, maar als ervaring die kan ontstaan in het doen.
De denkrasters die we kiezen, bepalen wat we zien
Een belangrijke stem in dit gesprek is die van psychiater en hoogleraar Innovatie in de GGZ Floortje Scheepers. Zij werkte mee aan het rapport Op de rem! Voorbij de hypernerveuze samenleving van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving en wijst er al langer op dat mentale problemen snel worden vertaald naar medische oplossingen terwijl de wachtlijsten in de GGZ blijven toenemen. Ze pleit voor een andere, gedemedicaliseerde, kijk op mentaal welzijn, waar ruimte is om dieper in te gaan op de verschillende maatschappelijke factoren die bijdragen aan mentale gezondheid.
Dit raakt direct aan het thema zingeving. Wanneer twijfel, verdriet of ontregeling uitsluitend worden benoemd als probleem, verdwijnt de ruimte om ze te verstaan als onderdeel van het leven. In haar nieuwe boek Op zoek naar het vrije denken, dat later dit jaar verschijnt, gaat ze in op de denkrasters die we gecreëerd hebben waarmee we naar de wereld kijken. En hoe we uit onze medische, religieuze en sociale kaders kunnen breken. “Als we mentale gezondheid uitsluitend benaderen vanuit bestaande medische kaders, doen we mensen en de complexiteit achter mentaal welzijn tekort. Betekenis ontstaat vaak juist daar waar ruimte is om die kaders even los te laten en opnieuw te leren denken over wat het betekent om mens te zijn, samen met anderen.”
Zingeving als praktijk
Ook Timothy Stacey, bijzonder hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme aan de. Universiteit voor Humanistiek (UvH), benadert zingeving nadrukkelijk als een sociale en praktische kwestie. In zijn werk laat hij zien hoe betekenis ontstaat in alledaagse praktijken: in samenwerken, zorgen, organiseren en samenleven. Niet vanuit grote levensbeschouwelijke kaders, maar vanuit wat mensen daadwerkelijk doen: “De religie in een vrije samenleving wordt niet van bovenaf opgelegd. Het ontstaat op straat, onder mensen die strijden voor een betere wereld. Ook hier spelen mythen, rituelen en magie een rol.”
Die benadering maakt zichtbaar dat zingeving niet losstaat van sociale structuren, maar juist ontstaat in relaties, routines en gedeelde verantwoordelijkheid. Niet als antwoord op existentiële vragen, maar als manier om met onzekerheid en complexiteit om te gaan.
Niet terug naar één antwoord, wel vooruit
Het gesprek over zingeving roept al snel de vraag op of het antwoord ligt in een terugkeer naar oude vormen. Wie kijkt naar wat er vandaag gebeurt, ziet echter vooral experimenten die passen bij de moderne samenleving. Geen nieuw groot verhaal, maar plekken waar mensen samenkomen rond praktische vragen zoals voedsel, reparatie, zorg, wonen en waar gaandeweg ruimte ontstaat voor ontmoeting, erkenning en perspectief.
Zingeving wordt daar niet aangeboden of uitgelegd. Ze kan ontstaan, als bijvangst van aandachtig samenleven. Als niet alles zorg hoeft te zijn, vraagt dat om andere plekken waar mensen kunnen oefenen met het leven: met onzekerheid, verantwoordelijkheid en verbondenheid.
Symposium Betekenisvol Leven
Die vraag staat centraal tijdens het symposium Betekenisvol Leven met sprekers Timothy Stacey en Floortje Scheepers, dat op 26 maart 2026 plaatsvindt en wordt georganiseerd door Noaber Foundation en Socires. In aanloop naar het symposium publiceert NieuwWij een reeks artikelen over zingeving in de praktijk — niet als abstract ideaal, maar als iets dat vorm krijgt in het dagelijks leven. We laten zien hoe zingeving vandaag al vorm krijgt, onder meer bij initiatieven als D3rde Verdieping, Repair Café de Bieb, Lenteland boerderij ’t Gagel en de Afrikaanderwijk Coöperatie. Niet om één antwoord te formuleren, maar om zichtbaar te maken wat er al gebeurt. En om het gesprek over betekenisvol leven te blijven voeren.
We hopen dat geïnteresseerden zich mengen in het gesprek over hoe zingeving bijdraagt aan mentale gezondheid in Nederland. Want dit is een gedeelde opgave. Is dit een vraagstuk waar jij je in je werk mee bezighoudt en ben je geïnteresseerd in dit evenement? Meld je aan en draag bij!
Vrijzinnigen Nederland is een levensbeschouwelijke vereniging die vrijdenkers en zinzoekers verbindt. Socires is een centrum voor samenlevingsvraagstukken gevestigd in Den Haag. De vervolgartikelen in deze reeks verschijnen in maart en april en zijn afkomstig uit Zin in de Samenleving, een publicatie van Vrijzinnigen Nederland en Socires. Samen ontwikkelden zij het programma Structuren van Zingeving, een zoektocht naar nieuwe plekken van ontmoeting en zingeving.
