Overleven en de brug tussen jou en je eigen essentie

Tijdens de slavernij (van 1600 tot 1863/1873) in Suriname was het voor tot slaaf gemaakten verboden om te trouwen en bemoeilijkten extreem zware omstandigheden het leiden van een ‘normaal’ gezinsleven. Plantagehouders hadden wel relaties met zwarte en creoolse tot slaafgemaakte vrouwen, die ze hadden als huishoudster én als minnares. Dit leverde voor deze vrouwen en hun kinderen een betere economische positie en status op. Zwarte en creoolse vrouwen konden op die manier voor hun kinderen zorgen.

In mijn familie was het een witte plantagehouder, oorspronkelijk uit Utrecht, die kinderen kreeg met zijn Nederlandse vrouw én kinderen kreeg met een tot slaaf gemaakte. De kinderen bij zijn witte Nederlandse vrouw kregen zijn achternaam, Van Ree. De kinderen van de Afrikaanse voormoeder kregen de achternaam ‘omgedraaid’: Van Eer.

Na de afschaffing van de slavernij probeerden de kerk en de overheid het huwelijk tot norm te verheffen, maar dat lukte maar ten dele. Het huwelijk bleef voorbehouden aan witte mensen en plantagehouders hadden naast hun huwelijk ook concubinaatrelaties (duurzaam samenleven zonder wettig huwelijk) met zwarte en creoolse buitenvrouwen.

Van zwarte of creoolse mannen werd verwacht dat zij als gehuwde hun gezin volledig konden onderhouden. Juist dit bleek in die tijd een onmogelijke opgave. De mannen slaagden er niet in reguliere inkomsten te verwerven. Bovendien moesten zij niet zelden afreizen naar het binnenland van Suriname voor werk, zodat zij voor langere tijd van huis waren. Het feit dat de vrouwen de mogelijkheid hadden zelfstandig een inkomen te verkrijgen, maakte de positie van de man in het gezin steeds kleiner en onbeduidender (Distelbrink en Ketner, 2011). De zwarte man werd uitgebuit, buitengesloten en afgewezen door een racistisch systeem.

In Suriname is, als gevolg van overleven in een racistisch systeem, een overlevingscultuur ontstaan. In veel gezinnen is het in de loop van de tijd ‘normaal’ was geworden dat de vrouwen en de grotere familie voor de kinderen zorgen, vanuit liefde, kracht en spiritualiteit. Onbewust onverwerkt trauma van buitengesloten zijn, afgewezen worden en opgroeien in een totaal andere gezinsstructuur dan wat de witte geprivilegieerde mensen al jaren gewend zijn, staat in de weg aan een wil van liefdevol verbinden die er wel is. Helaas is de enige die zijn of haar trauma kan helen alleen diegene zelf en werken de trauma’s nu nog steeds door.

Overigens geloof ik ook dat de witte Nederlandse mannen die in mijn familie niet zorgden voor hun kinderen een onbewust, onverwerkt trauma hadden. In Nederland en het Westen is ook sprake van een overlevingscultuur. We leven in een kapitalistisch systeem waarin we meer nemen dan we nodig hebben, terwijl we daarvoor andere mensen onderdrukken, uitbuiten en de aarde uitputten. In materiele zin zijn “we” in Nederland rijk, geestelijk gezien arm.

Superioriteitsdenken lijkt misschien krachtig, maar is in feite een uiting van diepe onzekerheid en innerlijke gescheidenheid. Want wie een ander ontmenselijkt, of beter gezegd dat probeert, snijdt tegelijk het touw door dat hem of haar verbindt met het eigen hart. Racisme creëert niet alleen afstand tussen mensen, het breekt de brug tussen jou en je eigen essentie. Die essentie is empathie, verbondenheid en compassie.

Telkens wanneer je die essentie negeert en een ander als ‘anders’ of ‘minder’ beschouwt, raak je verder verwijderd van jezelf (Ptah Ankh Re, 2025). We hebben een geschiedenis die niet alleen in de buitenwereld, maar ook in onze innerlijke wereld liefdevolle verbinding zoekt. Dat lukt alleen door naar de pijn te kijken en deze te doorvoelen.

“Wi na wang.”/”Wij zijn één.”