Wat is integratie volgens de barmhartige pastoor van Papenburg?

Blauwe jas aan, geruite sjaal en een rollator voor zich uit duwend. Vriendelijk lachend komt hij langzaamaan onze kant op. De 86-jarige pastoor (in ruste) van de katholieke kerk St. Josef im Vosseberg Kirche, Papenburg. Geboren in Twente, maar al sinds zijn twintigste woonachtig in Duitsland. ‘Gerrit’, stelt hij zichzelf voor. ‘Layla, aangenaam,’ antwoord ik. Hij verstaat me niet. Ik herhaal mezelf. Maar nog steeds komt mijn naam niet aan. Geeft niet, we gaan door.

We krijgen een kleine rondleiding door de kerk. ‘Het is in 1973 gebouwd. Ik kwam hier in 1978.’ In zijn eenvloershuis krijgen we (een kerkgenoot en ik) koffie aan de keukentafel. Hij schuift zijn rollator aan de kant, pakt pen en papier erbij, gaat zitten in de stoel naast mij en vraagt nogmaals naar mijn naam. Ik spel het uit. Hij leest het en lijkt te denken ‘Heb ik nog nooit van gehoord.’ Ik lach van binnen, omdat ik het aandoenlijk vind.

Ik vertel hem dat ik wil gaan werken als regievoerder inburgering of intercultureel begeleider. Mijn achtergrond ligt in de media, maar ik wil me inzetten voor migranten die hun plek in Nederland proberen te vinden. Als ervaringsdeskundige wil ik anderen helpen dezelfde weg af te leggen. Ik leg hem uit dat ik vooral wil leren hoe integratie, in de breedste zin van het woord, volgens hem werkt. Hij neemt uitgebreid de tijd om na te denken over een antwoord.

Dan zegt hij: ‘We mogen niet de verbinding met elkaar verliezen alleen maar omdat we anders zijn of ergens anders vandaan komen. Hoe leg je die verbinding? Dat ligt aan de situatie.’ Met dat in het achterhoofd vertrekken we naar ons eerste bestemming: een verrassing.

De pastoor blijkt een ware storyteller. In de auto leidt hij de introductie in. ‘Soms zit het leven je tegen en dan is het fijn als er mensen zijn die naar je omkijken.’

Waarom hij dat zei werd ons duidelijk toen we de auto uitstapten. Hij wees richting het gebouw waar we naast stonden geparkeerd. ‘Dit is een opvangcentrum voor daklozen.’ Opgezet door de kerk voor wie even geen plek heeft om heen te gaan. Zij kunnen daar gratis eten en slapen. Alles wordt door vrijwilligers onderhouden. Lekkere maaltijden, mooie kerstversieringen, en heerlijk schone, frisse kamers met zachtere dekbedden dan die ik thuis heb.

Links en rechts lopen mensen voorbij die hem allemaal groeten met ‘Hallo pastoor.’ Het is duidelijk dat deze man geliefd is.

‘Laten we thuis wat gaan eten en daarna naar de volgende locatie,’ stelt hij voor. Er wacht ons een lunch van rijst en curry. Ik schep twee keer op. Daarna komt een yoghurt met een soort verse appelmoesmix. De pastoor doet een kort dutje en vervolgens gaat de deur opnieuw achter ons dicht. Op de weg naar de auto wijst hij de tweedehandswinkel tegenover ons aan die ook vanuit de kerk is opgericht, voor mensen die niet veel te spenderen hebben. Ook dit initiatief wordt onderhouden door vrijwilligers. Van kleren tot speelgoed en hebbedingetjes. ‘Daarachter zit een Voedselbank. Maar die moeten we een andere keer even bezoeken want daar hebben we helaas geen tijd meer voor.’

Acht kilometer verder komen we aan op een boerderij. ‘Allemaal biologisch.’ Wederom een initiatief van de kerk, voor mensen die elders niet aan werk komen vanwege mentale beperkingen. Ze werken er in de groente- en kruidenkassen, verzorgen de kippen, helpen in de keuken, of bij het recyclen van meubels. ‘Je zou versteld staan wat sommige mensen kunnen zonder dat ze het doorhebben. Al is het maar zoiets als een meubel tillen’. Er zijn 2.000 kippen op de boerderij. Ik kijk hem met grote ogen aan. ‘Dat is niks. Normaal heb je er rond de 50.000,’ vult hij aan. ‘Dingen moeten groeien. Wij hebben dit initiatief opgezet en door de jaren heen is het groter worden. Maar het is aan jullie, de nieuwe generatie, om het door te zetten,’ zegt hij terwijl we rondlopen tussen de bedrijvigheid van de boerderij.

Buiten zie ik rechts van me twee mannen op het dak klimmen met zonnepanelen in de hand. Er staat een groepje mannen die (zoals het ruikt) mest ergens uitzuigen. Daar loop ik met een grote boog langs. Wanneer we een kas inlopen komt er een medewerker op me af om zich voor te stellen. Hij pakt vol interesse en iets te gretig mijn hand vast en kijkt me breed grijnzend aan. De vriend naast me ziet hij totaal niet staan. De pastoor kan zich niet inhouden en schiet vol in de lach. ‘De rest van ons heeft hij geen oog voor.’ De boerderij is eigenlijk zoals de rest van de wereld: allerlei verschillende karakters.

Wanneer we weer bij zijn huis staan geparkeerd, neemt hij ons mee door een witte deur die leidt naar een grote tuin. Een ware miniboerderij runt hij daar, met schapen, kippen, hanen, konijnen, eenden, geiten en een ezel. ‘Leuk voor de kinderen van de kleuteropvang hiernaast,’ zegt hij. Hij voert ze zelf! Ik gaap hem aan. ‘Ja wat denk je wel niet van me,’ zegt hij met een knipoog. ‘Cultuurverschilletje?’ reageer ik. ‘Ik ben het gewend dat mensen op leeftijd vooral veel voor de televisie zitten en pijntjes hebben. Maar u laat zich niet tegenhouden, zelfs niet met rollator. Doet van alles her en der.’ Hij kan prima alle deuren zelf openhouden, tilt de rollator met gemak over kleine verhogingen en manoeuvreert flexibel over hobbels heen.

Na het bewonderen van de dieren passeren we heel toepasselijk het uitgebeelde verhaal van de barmhartige Samaritaan dat vlak voor de kerk is geplaatst. Een verhaal uit Lucas 10:25–37: De barmhartige Samaritaan ziet een man in nood en helpt hem actief, verzorgt zijn wonden, brengt hem naar een herberg en betaalt voor zijn herstel. Boodschap van het verhaal: wie jouw hulp nodig heeft is jouw naaste, of dat nou familie is of een vreemde. ‘Dat is het thema van vandaag,’ benadrukt de pastoor.

Tijdens de laatste koffieronde geeft hij ons wijsheden mee. ‘Je moet altijd vragen blijven stellen. Hoe meer je weet, hoe meer vragen je zou moeten hebben.’ We knikken instemmend. Hij vervolgt: ‘Geloof is geen wiskunde en mensen zijn geen robots. We kunnen bepaalde dingen nooit met honderd procent zekerheid doorgronden of begrijpen. Er moet ruimte blijven voor nieuwsgierigheid.’

Bij het vertrek neem ik een grote les met me mee. Integratie is een vorm van naastenliefde. Dat laatste is niet alleen maar liturgie of alleen een mooi idee. Het is kijken. Het is verbinden. Het is actief. Naastenliefde is bijvoorbeeld een 86-jarige pastoor die met veel passie een hele dag voor je vrijmaakt om je eraan te herinneren wie je bent. En wie je zou kunnen zijn.