Mark Hillegers – Onderwijsprofessional en GSA-coördinator bij Porteum Lyceum in Lelystad; actief bij COC-Zwolle.
“Als iemand die dagelijks in het onderwijs werkt en zich daarnaast inzet voor de regenbooggemeenschap, maak ik mij zorgen over de afnemende acceptatie van LHBTIQ+ personen onder jongeren. Niet alleen vanwege de cijfers uit recente onderzoeken, maar vooral door de verhalen die ik zelf hoor.
Ik werk als onderwijsprofessional op middelbare school Porteum Lyceum in Lelystad en begeleid daar de Gender & Sexuality Alliance (GSA). Daarnaast ben ik actief bij COC-Zwolle, waar ik mij onder andere bezighoud met de ontmoetingsplek voor LHBTIQ+-jongeren Jong&Out en het verzorgen van voorlichtingen op scholen. In mijn verschillende rollen zie ik hoe belangrijk acceptatie is, maar ook hoe kwetsbaar die nog altijd kan zijn.
Binnen onze GSA ontmoeten we jongeren die op zoek zijn naar een plek waar ze zichzelf kunnen zijn. Een verhaal dat mij bijblijft, is dat van een leerling die zich op school omkleedt. Deze persoon kan niet overal zichzelf zijn. Sta daar eens bij stil. Voor veel jongeren is kleding aantrekken iets vanzelfsprekends, maar voor deze leerling is het een manier om een stukje van zichzelf te kunnen laten zien.
Ook bij voorlichtingen van COC-Zwolle merk ik hoe belangrijk het is om open met jongeren in gesprek te gaan. Na een bijeenkomst kwam een leerling naar mij toe. Hij vertelde over zijn eigen ervaringen en dat hij van plan was uit de kast te komen. Zo’n gesprek raakt mij. Het laat zien dat voorlichting veel meer kan inhouden dan alleen informatie overbrengen. Soms biedt een contact iemand net dat beetje vertrouwen om een volgende stap te durven zetten.
Ook bij Jong&Out zie ik het belang van een veilige omgeving. Jongeren ontmoeten daar anderen met vergelijkbare ervaringen. Ze hoeven zich niet anders voor te doen dan ze zijn, kunnen gewoon zichzelf zijn. Dat vind ik mooi, maar tegelijkertijd confronterend. Want waarom is dat niet overal vanzelfsprekend? Op school hoor ik regelmatig opmerkingen over seksualiteit en gender die als grapje zijn bedoeld. Maar wat voor de ene leerling een grapje is, kan voor een ander de reden zijn om zich te verbergen.
Het onderwijs heeft hierin een grote verantwoordelijkheid. Acceptatie bereik je niet alleen door op Paarse Vrijdag paars te dragen of een regenboogvlag te hijsen. Natuurlijk is dat belangrijk, maar het gaat er vooral om wat we de overige dagen van het jaar doen. Het begint bij docenten die ingrijpen, bij schoolleiders die duidelijk stelling nemen en leerlingen die leren respectvol met verschillen om te gaan.
We hoeven het niet altijd met elkaar eens te zijn maar iemands bestaansrecht, veiligheid en waardigheid mogen nooit ter discussie staan. Mijn wens is dat iedere jongere zichzelf kan zijn, zonder eerst op zoek te moeten naar een veilige plek. Ik blijf mij hiervoor inzetten want acceptatie laat je niet één dag per jaar zien: je moet er iedere dag samen aan werken.”
Angelo Ros – Docent onderwijskundig specialist Inclusie, Maatwerk en Internationalisering bij de School voor Pedagogische en Sociale beroepen van ROC Mondriaan in Den Haag.
“De afgelopen weken is er weer veel te doen geweest rondom de afnemende acceptatie van mensen met een LHBTIQ+ achtergrond, vooral onder jongeren. Ik hoor natuurlijk ook op mijn school, het ROC Mondriaan in Den Haag, bepaalde opmerkingen op de gang. Termen als ‘flikker’ vallen gemakkelijk richting andere studenten. Gebeurt dat meer of minder dan vroeger? Ik ervaar zelf niet zoveel verschil.
Ik merk wel dat er beeldvorming ontstaat door bepaalde ‘kleurrijke’ personen op sociale media die vaak een eenzijdig beeld van de LBHTIQ+ gemeenschap schetsen. Jongeren kennen meestal in de eigen kring niet veel personen met een andere achtergrond dan die van henzelf, maar ze zien wel die ene influencer of die ‘ene persoon’ in dat filmpje.
Paarse Vrijdag werd op onze school breed uitgedragen door het personeel. Op sommige locaties waren er ook studenten actief bij betrokken. Je zag overal regenboogvlaggen, buttons en paarse shirts en sjaals. Daarnaast heb ik op mijn locatie lesinhoud en werkvormen rondgestuurd naar collega’s met de oproep om aandacht te besteden aan (on)gelijkheid, discriminatie en uitsluiting.
De Paarse Vrijdag is altijd een mooie aanleiding om in gesprek te gaan met studenten. Eén gesprek tussen studenten tijdens de les blijft me bij. ‘Op onze leeftijd vind ik het allemaal prima, maar waarom begint die promotie van LHBTIQ+ al op de basisschool?’, zei een student. Een ander reageerde: ‘Promotie? Dat mensen allemaal gelijk zijn, ongeacht op wie ze verliefd worden, daar kan toch niemand op tegen zijn?’
Ook andere studenten besloten zich uit te spreken terwijl ik probeerde te reflecteren op wat er gebeurde. De argumenten die op tafel kwamen, hadden betrekking op religie en ‘normen en waarden’. In een samenleving die flink gepolariseerd is, besloten de studenten in deze klas op een beschaafde manier het gesprek met elkaar te voeren. Ik durf zelfs te beweren dat ze naar elkaar toe bewogen.
We bespraken dat lid zijn van LHBTIQ+ gemeenschap misschien gevoelig ligt in bepaalde religies of culturen, terwijl gewoon jezelf kunnen zijn zo waardevol is. We stelden vast dat we ook zelf de ‘normen en waarden’ kunnen bepalen en dat het niet de bedoeling kan zijn dat religie of cultuur ervoor zorgen dat we de ander haten of buitensluiten.
Ik beëindigde het gesprek met een aantal opmerkingen die ik online had gelezen. Bijvoorbeeld dat juist mensen die zichzelf wel eens gediscrimineerd of achtergesteld hebben gevoeld vanwege hun afkomst of religie beter zouden moeten weten.
Een student reageerde met: ‘Ik probeer gewoon elke dag aardig te zijn voor iedereen met wie ik in contact kom. Mij maakt het niet uit wat je afkomst, je religie of je geaardheid is’. Ik voeg daar graag aan toe dat je om iemand te respecteren niet per se een paars shirt hoeft aan te trekken of een regenboogvlag voor je raam hoeft te hangen. Maar het mag natuurlijk wel…”
Hanneke Felten – Senior onderzoeker en projectleider effectief discriminatie bestrijden bij kennisinstituut Movisie in Utrecht.
“Het is nog niet duidelijk waarom de acceptatie van homoseksualiteit in Nederland is gedaald onder jongeren. Daar is helaas nog geen specifiek onderzoek over beschikbaar. Het is belangrijk dat een dergelijk onderzoek er snel komt. Dan weten we wat we er als samenleving aan kunnen en moeten doen. Wat we wel weten uit internationaal wetenschappelijk onderzoek is dat er online via sociale media veel desinformatie en complottheorieën over LHBTIQ+ personen worden verspreid.
Dat gebeurt onder andere door nationalistische conservatieve organisaties. Een andere mogelijke oorzaak is de invloed van extreemrechts: de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) constateren dat rechts-extremisten proberen om hun gedachtegoed te normaliseren. Dat doet extreemrechts door het strategisch beïnvloeden van maatschappelijke domeinen en de discussies die daar worden gevoerd.
Volgens de NCTV en de AIVD spelen rechts-extremisten in op de toegenomen populariteit van conservatieve man-vrouwverhoudingen en masculiniteit. Rechts-extremisten verafschuwen feministen, LHBTIQ+ personen en mensen die een huwelijk met iemand van een ander ‘ras’ sluiten. Dergelijke geluiden worden ook door rechts-populisten verspreid, legt inclusie- en exclusiesocioloog en hoogleraar Niels Spierings van de Radboud Universiteit uit in de Volkskrant.
Er wordt beweerd dat de dalende acceptatie van LHBTIQ+ personen te wijten is aan moslimjongeren. In een onderzoek van socioloog Tijs Kersjes en Spierings wordt geconcludeerd: ‘Kort samengevat bevestigen onze resultaten dat opleidingsniveau en niet-religieus zijn homotolerantie lijken te bevorderen, maar dat er sinds begin jaren twintig sprake is van een maatschappijbrede backlash. Homo-intolerantie neemt toe in alle onderzochte demografische groepen’.
Uit onderzoek onder moslims in Nederland blijkt dat 94 procent van de moslimvrouwen en 96 procent van de moslimmannen vinden dat zij niet horen te oordelen over homoseksuelen en die houding gaat gepaard met een tolerante houding. Moslims vinden het bijvoorbeeld prima om homo’s als buren te hebben. De bewering dat de dalende acceptatie van LHBTIQ+ personen uitsluitend wordt veroorzaakt door moslims is een vooroordeel en dus geen feit. De acceptie daalt ook onder christenen en niet-gelovigen.”

Voor een belangrijk deelligt dat echt aan het beleid van een school. Toen ik nog in het onderwijs werkte als leraar vepleegkunde en ethiek, een openbare school, was dat geen enkel probleem. Er liep van alles rond en iedereen werd bij de les gehouden. Iedereen is een uniek wezen en heeft recht op begrip, respect, warmte, liefde, vriendschap. Maar ja, je kunt inderdaad van problemen die er niet behoeven te zijn tocheen probleem maken. En dat gebeurt dus. Ik gaf les 1992-2012. Nooit probleemen gehad. Iedereen wist dat jood en homo zijn wenzenlijke delen waren van mijn persoonlijkheid en dat ik daar blij en gelukkig mee was.