Eildert Mulder pleit voor een binationale staat waarin de staatsinstituten gelijkelijk gedeeld worden tussen Palestijnen en Joden. Elk staatsburger krijgt in zijn model twee stemmen: één stem voor een Joodse kandidaat en één stem voor een Arabische kandidaat. Volgens Mulder dwingt dit beide bevolkingsgroepen rekening te houden met elkaars belangen. Arabische kiezers zullen daardoor eerder op gematigde Joodse kandidaten stemmen, terwijl Joodse kiezers eerder gema-tigde Palestijnse kandidaten zullen steunen. Zo zouden radicale partijen aan beide zijden minder kans krijgen. Mulder ziet dit als de meest werkbare toekomst voor de regio gezien de huidige politieke omstandigheden.
Zijn voorstel is geïnspireerd op het politieke systeem van Libanon. Daar is in de grondwet vastgelegd dat de belangrijkste politieke functies worden verdeeld over drie grote religieuze gemeenschappen: maronitische christenen, soennitische moslims en sjiitische moslims. Vanuit zijn achtergrond bij de interim-vredesmacht van de Verenigde Naties in Libanon (UNIFIL) tijdens de Libanese burgeroorlog (1975-1990) heeft Mulder ervaring met hoe sektarisch verdeelde groeperingen door middel van concrete afspraken en overleg toch tot overeenstemming kunnen komen. Hoewel Libanon haar eigen problemen kent, beschouwt hij dit systeem toch als het “minst slechte” model voor de toekomst van Israël en Palestina.
Volgens hem laat Libanon zien dat verschillende bevolkingsgroepen hun recht op zelfbeschikking binnen één staat kunnen behouden door dit grondwettelijk te verankeren. Wel moeten onderhandelaars volgens Mulder leren van de tekortkomingen van het Libanese model. Zo moeten er duidelijke afspraken komen over de omgang met extremistische groeperingen en mag het veiligheidsapparaat niet volledig onder controle komen van één van beide bevolkingsgroepen.
Gershon Baskin ziet dat fundamenteel anders. Volgens hem verschilt de situatie in Israël en Palestina wezenlijk van die in Libanon, omdat het conflict draait om zowel identiteit als territorium. Beide volken streven naar een eigen staat die hun nationale identiteit weerspiegelt. Vanuit dat perspectief blijft een tweestatenoplossing volgens hem de meest logische uitkomst. “The question here is not about creating the United States of Israel-Palestine. What we want is a land that we can call our home.”
Volgens Baskin is het recht op zelfbeschikking alleen te realiseren wanneer beide volken beschikken over een eigen staat: Israël binnen de grenzen van vóór de Zesdaagse Oorlog van 1967 en Palestina op de bezette Westelijke Jordaanoever en in Gaza. Voor de Palestijnen die bij de stichting van de staat Israël in 1948 werden verdreven, door de Palestijnen de Nakba (‘catastrofe’) genoemd, bepleit hij financiële compensatie. Terugkeer naar hun voormalige huizen, wijken of steden acht hij echter onwenselijk, omdat daardoor het Joodse karakter van Israël zou veranderen.
Een utopie?
Beide sprekers vinden het idee van de ander utopisch. Mulder wijst erop dat zich sinds 1967 ongeveer achthonderdduizend, veelal bewapende, Israëlische kolonisten op de Westelijke Jordaanoever hebben gevestigd. Volgens hem zullen zij niet vrijwillig vertrekken. Baskin stelt daar tegenover dat hierover onderhandeld kan worden en dat kolonisten mogelijk tegen financiële compensatie bereid zijn te vertrekken. De vraag waar de benodigde financiële middelen voor het compenseren van deze kolonisten én de verdreven Palestijnen vandaan zouden moeten komen, blijft tijdens de discussie onbeantwoord.
De Palestijnse journaliste en onderzoekster Taghreed el-Khodary, die na afloop op het debat reageerde, benadrukt dat zij weliswaar voorstander is van dialoog en het zoeken naar oplossingen, maar dat de urgentie op dit moment elders ligt. Volgens haar is de eerste opgave het beëindigen van de genocide in Gaza en de etnische zuivering op de Westelijke Jordaanoever. Zij stelt dat dialoog geen doel op zich mag zijn, maar alleen zinvol is wanneer die plaatsvindt binnen een duidelijk kader zoals het internationaal recht en gericht is op een concreet doel: het beëindigen van het geweld. Pas daarna, zo betoogt zij, kan serieus worden gesproken over een duurzame politieke oplossing.
Het belangrijkste is dat Israel nu een racistische etnostaat is, en dat daar een einde aan moet komen. Baskin wil die staat behouden, maar hoe maak je dan ooit wen einde aan het racisme ervan? En waar is dan plek voor een Arabische staat?