Naast schrijfster is Knobbe ondernemer. Verder zet zij zich op vrijwillige basis in als businessconnector voor UNICEF. Hoe kwam het schrijven van juist dit boek op haar pad? “Ruim tien jaar geleden las ik een Duitstalig boek over de Teheran-kinderen. Het beschreef de geschiedenis van 870 Joodse kinderen die in 1943 via Iran naar Palestina werden gebracht. Veel van hen waren wees of halfwees en hadden jaren van honger, kou en ontbering achter de rug.”
Het idee dat zoveel kinderen zonder ouders deze weg moesten afleggen, vond ze moeilijk te bevatten. Tegelijk verbaasde het haar dat dit hoofdstuk uit de oorlog zo onbekend was gebleven. “Misschien omdat het zich ver van West-Europa afspeelde. Misschien ook omdat de verhalen van kinderen vaak verdwijnen achter de grote lijnen van de geschiedenis.”
“Eén naam bleef hangen, die van Joseph Rosenbaum, die in mijn roman David Brenner heet. Zijn verhaal liet me niet meer los en ik ben zijn reis stap voor stap gaan reconstrueren. Hoe meer ik vond, hoe sterker ik voelde dat dit verhaal verteld moest worden. Een uitspraak van Piotr Cywiński, directeur van Auschwitz-Birkenau, gaf uiteindelijk het laatste zetje: ‘Als er geen overlevenden meer zijn, moeten wij zorg dragen voor hun verhalen.’
Dat is wat ik met dit boek heb willen doen: één kind uit de anonimiteit halen en zijn geschiedenis zo zorgvuldig mogelijk doorgeven.”
Wat is het uiteindelijk voor boek geworden?
“De vlucht van David Brenner is een historische roman, gebaseerd op waargebeurde gebeurtenissen. Het boek volgt de tienjarige Joodse David, die in 1938 met zijn moeder en zusje uit Keulen wordt verdreven en daarna een jarenlange vlucht maakt door Europa en Azië. Via Polen, Siberische werkkampen en Kazachstan komt hij uiteindelijk terecht bij de zogenoemde Teheran-kinderen, een groep Joodse weeskinderen die in 1943 naar Palestina werd geëvacueerd. Het is een indringend verhaal over verlies, ontworteling en overlevingskracht.”
Je schrijft in je nawoord dat je tijdens het schrijven soms in twee werelden leek te leven. Hoe bedoel je dat en hoe kon je verder gaan met schrijven?
“Aan mijn bureau dook ik in de geschiedenis. Ik volgde Davids vlucht, een reis van ongeveer 22.000 kilometer door een verscheurd Europa en Azië. Destijds waren het Joden die systematisch werden vervolgd, opgejaagd, vermoord en gedwongen om huis, familie en veiligheid achter zich te laten. Toen David na zijn lange vlucht uiteindelijk in Palestina aankwam, vond hij daar voor het eerst weer een vorm van veiligheid.
Tegelijkertijd drong het heden zich steeds op. In het nieuws zag ik beelden van families in Gaza die hun huizen moesten verlaten, met kinderen op de arm, tassen in de hand en angst in hun ogen. Dat kwam hard binnen. Juist daardoor waren er momenten waarop ik me afvroeg of ik dit boek wel moest afronden. Niet omdat ik twijfelde aan het verhaal zelf, maar omdat ik bang was voor de manier waarop het gelezen zou kunnen worden. Ik vreesde dat mensen de aandacht voor Davids Joodse geschiedenis zouden zien als een uitspraak over het heden, of als een keuze voor de ene pijn boven de andere. Dat was nooit mijn bedoeling.
Tegelijk wist ik ook dat het beschrijven van de vervolging van Joodse kinderen geen politiek standpunt is. Het is het zorgvuldig vertellen van een geschiedenis die werkelijk heeft plaatsgevonden en die niet mag verdwijnen. Juist dat besef gaf me uiteindelijk de rust om door te gaan. Mijn verantwoordelijkheid lag niet in het duiden van actuele politieke kwesties, maar in het trouw blijven aan dit levensverhaal.”
Wat kunnen we vandaag leren van dit indrukwekkende levensverhaal?
“Ik hoop dat Davids lange vlucht blijft doorwerken bij iedereen die zijn verhaal leest. Dat zijn geschiedenis ons eraan herinnert dat ook vandaag nog talloze mensen op de vlucht zijn, onder wie veel kinderen. Meestal onder omstandigheden die niemand zou mogen meemaken.”
Wat hoop je dat lezers van je boek bijblijft?
“Het boek opent met een citaat van de filosoof Emmanuel Levinas: Au moment même où tout est perdu, tout est possible. Dat past bij Davids levensverhaal: verlies en ontworteling, maar ook overleven en opnieuw beginnen. Juist daardoor wordt zijn verhaal meer dan een persoonlijk lot. Het laat zien wat de geschiedenis van de Teheran-kinderen zo indringend maakt: achter grote politieke gebeurtenissen gaan individuele levens schuil. Dat besef blijft relevant.”
De vlucht van David Brenner. Nicolette Knobbe. Paperback, 353 pagina’s. ISBN 97890 8975 7074. Just Publishers, 2026. Prijs: € 23,99.
