“Vanuit de islam heb ik rituelen, waarden en verhalen meegekregen”

Twintigers van nu zijn op zoek naar antwoorden op grote, existentiële vraagstukken, terwijl de verwachting naar zelfredzaamheid hoog is. Waar eerdere generaties hun houvast vonden in religie, traditie of vaste maatschappelijke structuren, groeit deze generatie op in een tijd waarin zekerheden schaars zijn. Steeds vaker klinkt daarom dezelfde vraag: heeft het allemaal wel zin? Herbruikbare boodschappentassen zijn de norm, protesten voor mensenrechten worden druk bezocht en vegetarisch eten is vaste prik. Maar wat als de wereld er ondertussen niet eerlijker, groener of liever op lijkt te worden? Wat is dan de betekenis van wat je doet? Voor Nora Darras (26) is het antwoord helder: betekenis zit niet in het resultaat, maar in de intentie waarmee je handelt. Islamitisch geloof, klimaatactivisme en haar familiegeschiedenis zijn de drijfveren om projecten te ondernemen die haar leven zin geven.

Nora’s kamer in het kleine Velp aan de rand van de Veluwe vertelt, al voordat zij dat zelf doet, wie ze is. Elke plant, elk boek en elk voorwerp verbeelden samen haar verhaal. Het is een andere omgeving dan waar ze opgroeide. “Ik ben in grote steden opgegroeid”. De eerste helft van haar jeugd speelde zich af in Rotterdam, de tweede in Amman, Jordanië. “Het doel van mijn pa om te verhuizen naar Jordanië was dat wij wat meekregen van de cultuur daar. Mijn vader komt uit Jordanië, uit een Palestijns gezin. Mijn moeder komt uit Nederland, ze is kunstenaar en een beetje antroposofisch opgegroeid.” Van huis uit kreeg Nora de islam mee van haar vader, niet als verplichting, maar als voorbeeld. Haar moeder liet haar vrij om te ontdekken. “Mijn pa heeft nooit gezegd dat wij moesten bidden, hij deed het zelf en moedigde ons aan om het ook te doen, maar het was geen verplichting.” Op haar veertiende begon ze zelf ook met bidden. “Ik vond het ritueel fijn, en ik geloof, dan gaat het vanzelf, denk ik.”

Bij vrienden die niet gelovig zijn, ziet Nora veel vragen over wat hun leven betekenis geeft. “Vanuit de islam heb ik rituelen, waarden en verhalen meegekregen. Deze helpen mij te verbinden met iets groters dan het hier en nu, en ze bieden antwoorden op allerlei soorten vragen. Dat is echt een zegen, maar soms ook lastig. Ik worstel weleens met vragen rondom het geloof, maar dat is niet erg. Dat zal waarschijnlijk altijd zo blijven, denk ik. Het hoort er een beetje bij.” Op haar zeventiende verhuisde het gezin terug naar Nederland. Zonder middelbareschooldiploma startte ze met de opleiding doktersassistente, maar na verloop van tijd merkte ze dat het niet bij haar paste. “Het voelde als dweilen met de kraan open. Problemen werden behandeld, maar de diepere oorzaak werd vergeten. Er was weinig aandacht voor hoe je een gezond leven leidt.”

Tegelijkertijd begon Nora zich te verdiepen in de klimaatcrisis, en zag ze hoe een gezonde wereld en gezond leven nauw verbonden zijn. Die gedachten leidden Nora naar de hbo-opleiding Management van de Leefomgeving. “Ik realiseerde me dat we allemaal maar druk zijn met leven terwijl er een basisprobleem is wat niet getackeld wordt. Laten we eerst kijken: wat kunnen we met natuur doen? Kan die mensen ook gezonder maken?” Haar geloof geeft richting in deze zoektocht. “Voor mij is God alles. God is de bron: een bron waar alles vandaan komt en waar we ook weer naar terugkeren. Daardoor voel ik een sterke verbondenheid met anderen en mijn omgeving.”

Die verbondenheid brengt haar regelmatig bij protesten. Soms is er niet direct een zichtbaar resultaat. Toch blijft het zinvol. “Zingeving is voor mij dingen doen vanuit een goede intentie, door je ervan bewust te zijn waarom je iets doet. Hoeveel impact je uiteindelijk gaat maken, dat is niet aan jou. Of je succesvol bent of niet, daar gaat het niet om. Ik ga naar een demonstratie met de insteek dat ik doe wat ik kan. Als ik het met de juiste intentie doe, is het nuttig. Punt.” Dit geeft haar een gevoel van controle en rust. “Dingen waar ik controle over heb, daar doe ik actief iets aan. De rest laat ik los. Allahu a’alam, God weet beter.”

Tijdens haar studie liep Nora stage bij een voedselbos. “Ik kwam er daar achter dat voedselbossen één van de oplossingen kunnen zijn voor de klimaatcrisis. Ik zag hoeveel insecten, dieren en eten uit het kleine voedselbos voortkwamen waar ik stage liep. Dat was zo ongelooflijk veel.” Voedselbossen vallen onder permacultuur: een ontwerpsysteem voor duurzame landbouw, gebaseerd op natuurlijke ecosystemen. Nora werd overdonderd door de nieuwe inzichten. “Je kan de aarde zoveel mooier maken dan je hem vindt. Het voedselbos is een hoopvol alternatief.” Met deze nieuwe kennis kwam zij terecht bij Fahm Home, dat academische kennis van de islamitische traditie toegankelijk wil maken voor een breder publiek. In Witharen werkt Fahm aan het eerste islamitische kennis-, retraite- en natuurcentrum van Nederland. In de tuin komt een voedselbos met de naam Qur’anic Garden, waar Nora aan bijdraagt. “Ik heb een overzicht gemaakt op basis van het boek Plants of the Qu’ran van Shahina A. Ghazanfar waarin alle planten uit de Koran zijn verzameld en uitgezocht welke planten in Nederland zouden kunnen overleven en wat voor leefomgeving ze fijn vinden.”

Omdat de Koran uit een ander klimaat voortkomt worden voor de meeste planten medicinale of fysieke inheemse equivalenten gezocht. Dus planten die in het Nederlandse klimaat thuishoren. “Een olijfboom produceert antioxidanten, dan zou je hier dus bosbessen kunnen planten, die doen dat ook. Of in plaats van een granaatappelboom, een appelboom, want die lijken qua uiterlijk op elkaar.” Samen met Anne Dijk, oprichter van Fahm, schrijft Nora een kinderboek over planten die in de Koran voorkomen, die uiteindelijk ook in het voedselbos van Fahm komen te groeien. “De toekomst is afhankelijk van de ecologische geletterdheid van kinderen. Kennis van natuur ontbreekt steeds vaker, terwijl educatie aan kinderen juist zoveel zin heeft.”

Naast het voedselbos en kinderboek houdt Nora zich bezig met tatreez, Palestijns borduurwerk, om dichter bij haar familiegeschiedenis te komen. “Palestijnen waren gespecialiseerd in het borduren van kleding. Het was een manier om te communiceren. Elk dorp had zijn eigen motieven.” Via de website Palestine Remembered vond Nora veel interviews met mensen uit het dorp waar haar oma vandaan komt: Dayr Tariff. “Allemaal informatie die al verloren is binnen mijn familie, want mijn oma is al overleden, en ze was ook klein toen ze uit haar dorp wegging.”

Die verhalen in combinatie met wat ze weet over het verleden van haar familie verwerkt ze tot een jurk vol symbolen. “De jurk zal laten zien hoe het was om daar te leven en hoe de familie uiteindelijk is gaan vluchten.” Op sommige dagen is dit het eerste waar ze mee bezig is. “Het voelt onbewust als een soort gat, als je niet weet waar je familie vandaan komt.” Of dit het gat vult, is geen moeilijke vraag. “Ja, heel erg. Het klopt voor mijn gevoel helemaal om hieraan te werken.” De huidige situatie in Gaza geeft het project een extra dimensie. “Het voelt ook als een vorm van activisme. Terwijl ik eraan werk, wordt het verleden actief uitgewist door de genocide.” Het geeft zin, door urgentie en verbinding. “Zodra ik klaar ben, zal het ook nog lang blijven bestaan in mijn familie. Het is onderdeel van iets groters.”

Het voedselbos en het borduurwerk lijken niks met elkaar te maken te hebben, maar voor Nora komt het op hetzelfde neer. “Beide zorgen ervoor dat ik oude kennis en creativiteit, wat er heel lang was, begrijp en kan delen met de mensen om mij heen.” Bovendien kosten ze tijd, en dat is precies de bedoeling. “Ze helpen de wereld te begrijpen door juist te vertragen. Dat biedt ruimte om te reflecteren.”

Nora zoekt verbinding met haar verleden en haar omgeving. “Zonder deze projecten zou ik me gewoon verdwaald voelen. Het geeft richting.” Maar lange termijn doelen kunnen ook vermoeiend zijn. Wanneer dit gebeurt, doet Nora weer een beroep op haar intenties. Ze weet waarom het van belang is, en dus gaat ze door. De richting die Nora op wil, leidt hopelijk naar een betere wereld, maar vooral ook een lievere. Waarbij het niet altijd gaat over het oplossen van grote vraagstukken. “Als de zon schijnt, zijn de mensen blij. We moeten niet onderschatten dat hele kleine dingen ook heel groot zijn.”