In die droom lees ik onder de esdoorn van onze stadstuin ongestoord in een betoverend boek, mijn man brengt een tas verse koffie. Omdat ons pientere zoontje zijn nieuwste uitvinding wil tonen, laat ik me naar binnen lokken. We kruipen dicht bij elkaar op het daybed dat perfect in onze collectie midcentury meubels past. Straks zullen we aan de lange eettafel met een groep vrienden fijne herinneringen ophalen aan de studententijd.
Maar zorgen om de planeet rukken me de hele tijd uit dit heerlijke landschap zonder veel wolkjes boven de eigen achtertuin, met stevig gewortelde privileges en vertakkende toekomstmogelijkheden. Veel mensen om me heen lijden onder de collectieve uitdagingen en dreigingen. Ze getuigen over slapeloosheid, alles verterend pessimisme, onbeheersbare angst en diepe verwarring. De een neemt antidepressiva, de ander verdrijft sombere gedachten door meerdere keren per week een intensieve krachttraining te doen. Sommigen zweren bij pacifisme, anderen vrezen dat ook bewapening nodig is.
Maar wie droomt van dagelijkse wandelingen in een muisstil landschap en een zelfvoorzienend leven, wie strijdt tegen racisme of de klemtoon legt op het klimaat, allen hebben we last van een drukkend gevoel dat ons bij wijlen volledig lamslaat. Dit gevoel ontstijgt de zorgen van een mantelzorger en drukt op de schouders van betrokken aarde- en medemenszorgers. Hoe buigen we dit akelige gevoel om in daadkracht, samenwerking en vertrouwen?
Vlak na de jaarwisseling brak een van mijn LinkedIn-berichten door de shadowban die mijn online bereik al maanden drukt, sinds ik blijkbaar te veel mensen raakte met mijn woede over apartheid en genocide. De post was lovend over ‘Voorbij Winnetou en Pocahontas’ van Laura De Vos en Katrien De Muynck (EPO, 2025). Dit boek doorprikt de westerse narratieven waarmee we opgroeiden met een historische analyse van de strijd om zelfbeschikking van Inheemse volkeren (met reden met hoofdletter geschreven) in de natiestaten die we nu kennen als de VS en Canada. Een zinnetje deed me ten volle beseffen waarom de strijd van en voor Inheemse volkeren ook gaat over collectieve overlevingskansen en toekomst:
‘Volgens onderzoek van de Wereldbank uit 2022 bevindt 80 procent van de huidige biodiversiteit op onze planeet zich op gronden die door Inheemse volkeren beheerd worden.’
Elke dag jongleer ik met meerdere ballen tegelijk. Het moederschap en betaald schrijfwerk vragen aandacht, net als zorgen om mensen om ons heen, maar zelfzorg is ook nodig om microgeluk te bewaken. En er is de idealistische inborst, die solidair wil zijn met mensen op de vlucht, met wezens die niet gehoord worden en zielen die verdrukt worden. Te midden van alle verantwoordelijkheden, zorgen en oplaaiende woede, gaat mijn blik over en weer, van oude systemen die op hun grondvesten kraken, naar nieuwe systemen, waardevolle zaadjes die van hand tot hand gaan, op zoek naar vruchtbare bodem om te ontkiemen. Die bewegingen zien we tegelijkertijd: naast fascinerend is het ook angstaanjagend hoe imperialistische natiestaten als de VS en Israël, gebouwd op vestigingskolonialisme, genocide en ecocide tegelijkertijd exploderen en imploderen.
Lang hielpen fictieboeken bij het bewaren van evenwicht. In de jaren dat ik single was, namen ze ook een stukje eenzaamheid weg. Ze boden een diepere inkijk in andere geesten en verlegden de grenzen van verbeelding. Maar sinds enkele jaren kies ik meer en meer voor sociologische, politieke en/of historische analyses, omdat de nood om meer grip te krijgen op de verwarrende wereld groter wordt naarmate geopolitieke spanningen toenemen en brandhaarden zich uitbreiden.
Gelukkig liggen deze boeken niet altijd zwaar op de hand. Na aankomst in Gent schaften we vrij snel ‘De Poorten’ aan, van historica Tina De Gendt (Lannoo, 2024) aan. In deze ‘verborgen geschiedenis van de wijken die de stad veranderden’ vind ik een stevige onderbouwing van onze keuze voor een huis in een zogenaamde poortwijk. De fysieke stadspoorten werden in de negentiende eeuw afgebroken, maar deze wijken blijven vol beweging en vormen het scenario voor veel botsingen, veranderingen en interacties over culturele grenzen en sociale klassen heen. Het zijn plekken van aankomst en vertrek en zelfs van opnieuwkomers, wijken waar heel veel verschillende mensen dichtbij elkaar samenleven.
In een poortwijk kan deze opnieuwkomer zich niet zomaar opsluiten in een mooi huis met midcentury design meubelen, ik kan me niet eindeloos verliezen in boeken of het gezinsleven. Zodra de deur opengaat, ligt de superdiverse samenleving aan mijn voeten. De minnaar van lang geleden die me een echt stadsmens noemde, geef ik vijfentwintig jaar later gelijk. Maar ik hoef niet in een rustige buitenwijk te wonen, of in het gepolijste stadscentrum dat overspoeld wordt door toeristen. Tijdens de coronalockdowns was ik gezegend om in Haarlem bij een van de best bewaarde duinlandschappen ter wereld te wonen. Maar nu de geopolitieke waanzin met de dag groter wordt, klopt het om te wonen waar de gevolgen van die waanzin in talloze mensenlevens ook zichtbaar zijn. Laat mij in deze tijd midden in de wereld staan. Naast angsten, delen we met elkaar nieuwsgierigheid die poorten opent. En wie goed kijkt, ziet handen die naar elkaar uitreiken en samen zaden planten.
In de poortwijken van Gent verhuist gemiddeld zeventig procent van de bewoners binnen de tien jaar weer, vertelt Tina De Gendt. Daar kan ik inkomen. De verkeerschaos bij station Dampoort, met maar liefst zes dodelijke kruispunten in de buurt, bezorgt me elke keer weer bijna een hartverzakking. De armoede is heel zichtbaar, ik nam al een paar keer een bedelende moeder mee naar de supermarkt. Als ik in het mooie stadspark naast eerste krokussen en spelende buurtkinderen ook sluikafval zie, als ik een slaapzak ontwaar in de struiken, besef ik hoe hoog ook in Gent de woningnood is. In sommige huisjes bij Dampoort wonen maar liefst veertig mensen bij elkaar gehokt. De huizen ernaast zijn vaak al jaren terug onbewoonbaar verklaard.
Toch hoop ik dat we hier voor langere tijd kunnen aarden, dat we vonken blijven voelen, zonder dat brandhaarden verder overslaan. Want deze poortwijk nodigt me elke dag weer uit om me te verhouden tot een wereld in beweging, tot engagement in een samenleving die zowel zingt en vindt, als zoekt en lijdt. Wie zich uitgenodigd voelt, legt verbinding en maakt verhalen. Laat dat nu precies de ingrediënten zijn waarmee we angst, vervreemding en machteloosheid kunnen tegengaan.
