Er gaat een dominee voorbij

Auteur is de Nederlandse Emma Doude van Troostwijk (1999) die opgroeit in de Elzas waar haar moeder predikant is in de Église Protestante en haar vader de kost verdient met filosofie. Zelf werkzaam in de theaterwereld beschrijft ze in romanvorm wat ze in het huis van haar ouders aantreft wanneer ze al meer dan een jaar niet thuis is geweest.

De tuin van de pastorie is verwilderd. Haar grootvader, die tien jaar geleden met zijn vrouw het ouderlijk huis deelde, zit in een oude schommelstoel. Hij steekt zijn hand uit en zegt: “Aangenaam kennis te maken, mevrouw, ik zat op u te wachten”. Ziekte van Alzheimer. Haar vader brengt uren door in ledigheid; hij heeft een burn-out. ‘Beroepsmatige uitputting’ leert Google haar. Symptomen? Agressiviteit, vermoeidheid, depressie, plotseling opkomende woede, de overtuiging mislukt te zijn, gevoelens van verlatenheid, verlies van kortetermijngeheugen.

Het zijn niet Opa en Oma, noch Pa en Ma, het is haar broer Nicolaas met wie de verteller het meest begaan is. Deze staat, geheel in lijn met zijn familie, op het punt ingezegend te worden als dominee in de protestantste enclave. In korte zinnen, treffend en beeldend, haalt ze herinneringen op aan het warme gezin, waaruit een liefdevolle opvoeding spreekt. Broer en zus konden het altijd goed vinden. De verteller bespeurt hoezeer de twijfel bij Nicolaas speelt of hij over enkele dagen wel echt bevestigd wil worden als predikant.

Met scepsis kijkend naar zijn ouders en grootouders vraagt hij zich af wat het allemaal voor zin heeft. En toch: “Ik antwoord scherp, ach, kijk papa en opa, ze herinneren zich niets, maar ze bestaan en dat is toch prima […]. Mama staat op en zegt: een dominee houdt verhalen levend en dat is toch iets, verhalen vertellen”(pag. 165). En dat is precies wat Emma Doude van Troostwijk doet in dit bloemrijke boek.

Stuk voor stuk sfeervolle fragiele draadjes aaneengeregen door middel van korte beschrijvingen van geluk en flashbacks naar vreugdevolle momenten die de familie onderling en met de wereld verbinden en die je als lezer onderdompelen in het leven van de pastorie waar mensen elkaar het goede leven gunnen.

Literatuur met dominees, kerk en bijbel in de hoofdrol hebben in het Nederlandse taalveld veelal een negatieve klank. Alsof primair de schrijver nog veel te verwerken heeft uit het eigen verleden. Niets van dit alles in deze roman die misschien wel een keerpunt vormt met het schrijven over een rijke, persoonlijke protestantse opvoeding. Een genre dat in de hedendaagse literatuur nog onontgonnen terrein is. Nog één citaat: “Het Nederlands zegt ‘dat er een dominee voorbijgaat’. Het Frans zegt dat er een engel langskomt. Un ange passe”. (p157).

In Frankrijk is Ceux qui appartiennent au jour al stevig gelauwerd met literaire prijzen. Nu Nederland nog.