Neem nu het verhaal van schilder Kandinsky, die ‘s avonds zijn atelier binnenloopt en in het schaarse licht een betoverend schilderij ziet staan dat hij niet kent. Het blijkt een van zijn eigen werken te zijn dat op zijn kant is geplaatst. In één keer ziet hij dat het niet de figuratieve voorstelling is waar het voor hem in de schilderkunst om gaat, maar de abstracte relatie tussen vorm en kleur.

Een ander verhaal gaat over Gustav Fechner, de negentiende-eeuwse psycholoog, statisticus en natuurkundige. Nadat hij een aantal jaren door een oogziekte nauwelijks iets kon zien, verdroeg hij eindelijk weer wat licht. Hij wandelde voor het eerst weer in de tuin en met onuitsprekelijke vreugde nam hij ineens de zielen van de planten waar. Hij wist uiteraard in theorie wel dat planten levende wezens zijn, maar nu zag hij dat leven letterlijk voor zijn ogen gebeuren. Deze openbaring leidde niet alleen tot zijn verdere genezing, maar ook tot de eerste theorie waarin de hele planeet Aarde als één groot ecosysteem wordt opgevat.

Waarschijnlijk herinneren veel mensen zich zulke plotselinge veranderingen in hun manier van zien. Dat kan ook om alledaagse, kleine dingen gaan. Zoals bij mij. Uit een snuisterijenkabinet van een oude tante kreeg ik als kind ooit een klein ivoren olifantje. Het was heel mooi gemaakt en door een reeds lang overleden oom meegenomen van een van zijn vele reizen. Wij hadden thuis geen antiek of zelfs maar souvenirs en ver reizen deed niemand. Dit in mijn ogen kostbare geschenk maakte van alles in mij los. In gedachten zag ik mijn oom in een wit pak, met tropenhelm onder de palmbomen staan, tussen mensen met een andere huidskleur dan hij. En natuurlijk waren er grote, grijze olifanten op die denkbeeldige foto.

Maar ineens wisselde mijn perspectief. Iemand heeft een grote olifant gedood voor dat ivoor, de zaag in zijn slagtanden gezet en er kleine olifantjes uit gesneden. Ik voelde een mengeling van verdriet en beklemmende absurditeit. En dat voel ik nog steeds als ik eraan terugdenk.

Achteraf gezien vertelt zo’n klein voorwerp een tragisch verhaal van de hoogmoed van mensen die zich het leven van dieren toe-eigenen. En niet alleen van dieren zouden we met het oog op kolonialisme en slavernij kunnen zeggen.

De vorm van zo’n olifantje is natuurlijk mooi, want het origineel is prachtig. Maar echte olifanten zijn groot en groots. En wat het mooiste is: ze leven – zolang ze niet worden gedood om hun slagtanden.

hein van dongen

Hein van Dongen

Hein van Dongen is filosoof en opiniemaker bij het Apostolisch Genootschap.
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin het gesprek.