Het einde van 2025 nadert en hoewel ik rondom Jom Kipoer al stilsta bij mijn daden, tekortkomingen en wensen voor het nieuwe jaar, betrap ik mezelf er nu opnieuw op dat de vragen zich als vanzelf aandienen. Hoe is het afgelopen jaar gegaan? Hoe heb ik mij erdoorheen geslagen? Wat wil ik volgend jaar anders doen? Wat vraagt dit jaar eigenlijk van mij? En wat vraagt het van ons?
Als ik eerlijk ben, voelt 2025 als een turbulent jaar. Op politiek, maatschappelijk en persoonlijk gebied lijkt het soms continu te schuiven en te schuren. Soms denk ik weleens dat het misschien élk jaar turbulent is, maar net als tijdens de Seder vraag ik mezelf: wat onderscheidt dit jaar van alle andere jaren?
Begin dit jaar nam ik afscheid van Deel de Duif, het initiatief dat ik samen met Selma, Oumaima en Boaz startte na 7 oktober 2023. Iets wat ontstaan was uit een reflex van menselijkheid in een tijd waarin alles om ons heen leek te verharden. Een stap naar Selma, een gesprek dat eigenlijk te eerlijk was om te negeren, en ineens rolden we van workshop naar gastles, van gesprekken met politici naar een congres in Buenos Aires, van lokale bijeenkomsten naar landelijke media. Het was leerzaam, schurend, intens en waardevol. Uiteindelijk voelde ik ook hoe dit allemaal te zwaar begon te worden. Ik verlangde naar licht, zoals we met Chanoeka aansteken. Of beter gezegd: ik verlangde naar wat verlichting en ruimte voor mijn eigen verhaal. Dus ik besloot, met moeite, om afstand te doen van Deel de Duif. Loslaten is een daad van moed, zeggen ze. Al voelt het vaker als een kleine breuk die je met je meedraagt.
Waar ik ondertussen, na ruim tweeënhalf jaar, mee verder ging, is het begeleiden van de sessies van Leer je Buren Kennen. Nog steeds ontvang ik leerlingen uit heel Nederland met veel energie en plezier. Leerlingen die soms zenuwachtig, luidruchtig of nieuwsgierig binnenkomen. En soms ook angstig om “iets fouts” te vragen. Aan het begin van elke sessie nodig ik de leerlingen uit: “Jullie mogen alles vragen. Ook de dingen waarvan je denkt: kan ik dat eigenlijk wel zeggen?”. Het werkt elke keer. De gesprekken worden kwetsbaarder en de ruimte eerlijker. Door Leer je Buren Kennen leer ik hoe nieuwsgierigheid kan verbinden, hoe ongemak een ingang kan zijn in plaats van een muur, hoe je elkaar kunt ontmoeten zonder dat je al weet wat je van elkaar vindt. Deze rol nodigt me uit om mild te blijven. Om te onthouden dat mensen willen leren en dat ik daar een deel van mag zijn. Maar ook: dat openheid geen vanzelfsprekendheid is. Dat ik zelf ook moet blijven oefenen in luisteren, vragen, twijfelen. Dat kwetsbaarheid iets wederzijds is.
En toen realiseerde ik me: het afstand nemen van Deel de Duif en doorgaan met Leer je Buren Kennen lijken een tegenovergestelde bewegingen die samen iets nieuws vormen. Loslaten en leren. Leren loslaten. En dat brengt me bij Chanoeka.
Want Chanoeka vraagt iets radicaal eenvoudigs en tegelijkertijd iets onaangenaam moeilijks: licht branden in donkere tijden en niet in plaats van het donker. Chanoeka gaat niet over doen alsof er geen dreiging, verdriet of verwarring is, maar we vieren Chanoeka temidden ervan. Het licht wordt juist aangestoken vóór het raam, zichtbaar naar buiten. Het verbergt niks. Het zegt: “Er is duisternis, maar kijk, hier brandt iets dat niet zomaar uitgaat.”
Tegelijkertijd is het vuur van de chanoekia kwetsbaar. Met te veel wind flakkert het onrustig. Te veel zuurstof, en het kan uitslaan of zich oncontroleerbaar verspreiden. We leren als kinderen al: vuur verwarmt, maar vuur kan ook verwoesten. Soms voelde mijn jaar precies zo. Alsof ik een vlam droeg die ik tegelijk wilde beschermen en delen, maar bang was dat hij te groot zou worden of juist zou doven. Dit wekte vragen op als: hoe kun je licht zijn in donkere tijden zonder jezelf uit te putten? Hoe vertel je je verhaal zonder dat het wordt opgeslokt door de angsten en woede van anderen? Hoe laat je ruimte voor anderen zonder jezelf weg te cijferen?
Chanoeka herinnert ons eraan dat licht niet hoeft te overweldigen om betekenis te hebben. Het hoeft niet alles te veranderen, het hoeft enkel zichtbaar te zijn.
Als ik terugkijk op dit jaar, zie ik dat ik heb geleerd hoe ik mijn brandend licht kan delen zonder te verbranden en hoe ik kan loslaten zonder te verliezen wie ik ben.
Tenslotte: licht kun je niet delen zonder dat je jezelf ook zichtbaar maakt. Want licht dat opgesloten zit, verliest zijn bedoeling. En verbinding werkt precies zo. Loslaten is niet hetzelfde als afstand nemen; soms is het gewoonweg ruimte maken en zuurstof geven aan jezelf en de ander. Het gaat over durven kijken en vragen en je eigen ongemak opzij zetten om te groeien.
Dat is wat ik mezelf, en ons allemaal, voor aankomend jaar wil toewensen: dat we het licht vinden dat ons de weg wijst, juist wanneer het donker is. Dat we het blijven aansteken, ook als we twijfelen of het wel genoeg is. Dat het een jaar mag worden waarin we niet alleen licht aansteken, maar het ook durven dragen.
Chag sameach.
