De biografie over Frère Roger die Sabine Laplane schreef, tien jaar na zijn tragische dood in 2005 in zijn eigen kerk na een aanval met een mes door een verwarde vrouw, is nu in Nederlandse vertaling uitgebracht bij Berne Media. Het is een kloek boek waarin minutieus de levensloop van Schutz wordt geschetst die onlosmakelijk verbonden is met de gemeenschap van Taizé.

Schutz, geboren in 1905, stamt uit een domineesgezin, als jongste kind met zeven oudere zussen en een broer. Zijn vader heeft een mystieke inslag, maar is niet gelukkig als predikant. Hij kan geen begrip opbrengen voor de dromen van zijn jongste zoon. De relatie met zijn autoritaire vader zal altijd lastig blijven.

In de vooroorlogse jaren raakt Roger tijdens zijn theologische studie geïnspireerd door de oecumenische jongerenbeweging en ontwikkelt hij een spirituele belangstelling. In plaats van het predikantsambt kiest hij voor het gemeenschapsleven, in Taizé, het geboorteland van zijn moeder. Hij ervaart dat als een roeping en de rest van zijn leven staat in het teken van het gestalte geven daaraan.

Frere-roger_boek

Van meet af aan is Taizé een oecumenische gemeenschap. Er ontwikkelt zich een eigen vorm van liturgie, dicht tegen de katholieke en monastieke ritus aan. Schutz onderneemt diverse pogingen om volledige aansluiting bij de katholieke kerk te krijgen. Met name de wens om de eucharistie te kunnen vieren neemt soms obsessieve trekken aan. Tegelijkertijd wil hij zijn protestantse afkomst niet verloochenen. Het leidt regelmatig tot spanningen, meebewegend op de golven van de oecumenische beweging. In de jaren zestig, rond het Tweede Vaticaanse concilie, waar Schutz en zijn medebroeder Max Thurian nauw bij betrokken zijn, is er veel optimisme en oecumenisch elan, die later weer getemperd wordt als de oecumenische wind uit een andere hoek gaat waaien.

In de biografie worden we nauwkeurig op de hoogte gehouden van de diverse ontmoetingen met roomse maar ook met protestantse kerkleiders. Inmiddels is Schutz met zijn gemeenschap internationaal befaamd geworden en wordt hij gevraagd om op allerlei plaatsen in de wereld te spreken. Hij reist veel en doet daarbij ook de plaatsen aan waar inmiddels broeders uit de gemeenschap zich gevestigd hebben, zoals in India bij moeder Teresa.

In de jaren zestig en zeventig groeit Taizé uit tot een ontmoetingsplaats voor duizenden jongeren uit heel Europa, die aangetrokken worden door de bijzondere plaats en de specifieke spirituele sfeer van de communiteit. De chant-achtige liederen die worden gezongen, met dank aan componist Jacques Berthier met wie hij vanaf 1975 samenwerkt, dragen daaraan bij. Ook de jeugdige uitstraling van Frère Roger, spreekt de jongeren aan.

Ondertussen zijn er intern de nodige spanningen, zoals dat gaat in een communiteit. Ze hebben te maken met de soms moeizame relatie met de internationale oecumene (Wereldraad van Kerken), met Rome en met zijn ‘eigen’ protestantse kerk van Frankrijk. Maar ook in de gemeenschap van broeders zijn er de nodige conflicten, niet zelden ook vanwege de neiging van Schutz om impulsief en zonder vooroverleg besluiten aan te kondigen. Het autoritaire van zijn vader is hem zelf niet vreemd gebleven (“Roger is altijd huiverig geweest voor democratische principes in zowel de Kerk als de gemeenschap”- p. 303).

De Taizé-gemeenschap van celibataire broeders onderhoudt contact met gelijkgestemde gemeenschappen van vrouwen (Grandchamp) en leken en ook met kloosterordes uit de Catholica (Franciscanen) en ook die relaties staan wisselend onder spanning.

Weinig afstand

Het boek van Laplane is gebaseerd op het archief van de gemeenschap en op talloze gesprekken met familie en medebroeders. Ze wil naar eigen zeggen “de spirituele levensweg van Frère Roger schetsen” (voorwoord, pag. 8). Dit streven is tegelijk een van de zwakten van deze biografie. Ze zit te dicht op haar onderwerp, een man voor wie ze haar bewondering niet onder stoelen of banken steekt. Voor een evenwichtige biografie zou iets meer distantie beter zijn. Kritiek op zijn solistisch en soms autoritaire stijl van leidinggeven, wordt door de biografe dikwijls met de mantel der liefde bedekt.

Dit gebrek aan afstand wreekt zich ook in het gegeven dat er veel in dit lijvige boek wordt opgesomd maar weinig wordt uitgediept. We lezen wat Schutz in zijn dagboeken heeft genoteerd, maar krijgen geen inzicht in ontwikkelingen in zijn denken. Het is een chronologische biografie zonder thematische samenhang. Conflicten en spanningen worden gepresenteerd vanuit zijn standpunt en als het te precair wordt, zoals de breuk met zijn kompaan vanaf het begin Max Thurian, wordt het met enkele regels afgedaan en blijven we in het ongewisse over de achtergronden.

Dat leidt tot de wat paradoxale conclusie dat je in dit boek, waar zoveel in staat, toch nog het nodige mist. Neemt niet weg dat je met de schrijfster bewondering kunt hebben voor een man die zijn droom wist te verwezenlijken, met veel innerlijke geestkracht, en die daarmee voor velen een inspiratiebron is geweest.

Sabine Laplane, Frère Roger, de biografie over de stichter van Taizé. Berne media 2020, 480 pag. € 45,-

U kunt gratis verder lezen

Klik deze melding weg via het kruisje. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
profielfoto_Bert-Altena-2

Bert Altena

Predikant

Bert Altena (1963) is als predikant werkzaam in Vries en als stadspredikant in Assen. Hij promoveerde in de theologie en geeft regelmatig …
Profiel-pagina
Al één reactie — praat mee.