Vergeven is lichter leven. Pijn die compassie wordt

De centrale stelling in het boek van Lisette Thooft is: schuld is een schild.

 “De spanning van het schuldige gevoel is bedoeld als een schild, een pantser tegen emotionele pijn, diepe zielenpijn.”  (blz. 10)

Wat je verder moet weten -en dat ontdek je als je heel aandachtig kijkt naar dat schild: het schild is gevormd uit een illusie.  Als je je schuldig voelt, ga je ervan uit dat het anders had kunnen lopen dan het deed, maar dat is niet waar. Dingen zijn gelopen zoals ze zijn gelopen, omdat we onvolmaakt zijn, er bestaan geen perfecte mensen. Op dat moment konden we niet anders doen dan we deden. Al kunnen we ons later natuurlijk wel verder ontwikkelen, dingen veranderen, excuses maken, proberen om iets goed te maken.

“dus jezelf vergeven is eigenlijk: de pijn van het onvolmaakt zijn totaal accepteren, binnenlaten, voelen in het hart.”  (blz. 13)

Schuldgevoel is een soort kramp. En de vraag is hoe we hieruit kunnen komen.  Als we onszelf willen vergeven, moeten we terug naar ons gevoel. Maar dat is vaak niet makkelijk.

Als we ons schuldig voelen, zitten we vaak te piekeren. We zijn gespannen en onze gedachten draaien rondjes. Hoe kom je dan bij je gevoel? Je kunt pas voelen als je ontspant. Dus je lichaam en het kunnen ontspannen spelen een sleutelrol.

Het lastige is dat we als kinderen vaak hebben geleerd dat je emoties niet altijd mag uiten. Onze boosheid, ons verdriet, huilen – het werd lang niet altijd gewaardeerd. Maar wat we indertijd moesten afleren, kunnen we nu weer terug claimen.

“Voelen wat je voelt betekent dat je er bent voor jezelf, voor dat bange, verdrietige of boze kind daarbinnen. Je komt terug in je lichaam, je bezielt je lichaam met bewustzijn.” (blz. 27)

We behandelen ons lichaam zoals we vroeger zelf behandeld zijn door onze ouders.

 “Als je vroeger mishandeld bent, mishandel je later je lichaam. Als je verwaarloosd bent, verwaarloos je als volwassene je lichaam.”  (blz. 133).

Daarom is het van belang nu aandacht aan je lichaam te geven, de goede aandacht, positieve aandacht. Realiseer je dat je lichaam een vriend is, je lichaam wil je helpen, het geeft je signalen. Misschien heb je ooit geleerd dat je beter geen ‘nee’ kan zeggen. Nu krijg je telkens rugpijn. Je lichaam probeert je als het ware hierop attent te maken. Leer weer nee zeggen en je rugpijn kan verdwijnen. Veel lichamelijke spanning en klachten hebben dus een boodschap voor ons. Door vriendelijke open aandacht en niet weg te lopen voor de pijn, maar erin te ontspannen, kunnen we de berichten van ons lichaam gaan begrijpen en waarderen.

“Wees zo lief voor je lijf als je zou zijn voor een kind dat probeert te helpen. Dan ben je meteen lief voor het kind in jezelf, in je onderbewustzijn.”  (blz. 140)

Denk ook aan de poster van Loesje: “Je lijf hoort alles wat je hoofd zegt. Wees dus een beetje lief.”

Dit is de kern van het boek:

“Zolang je een kind bent, kun je emotionele pijn nog niet zo goed verwerken; je hart is er niet groot genoeg voor. Dus je voelt de pijn minder, maar wat je allemaal niet durft te voelen sla je op in je bindweefsel en spieren, waar dan ook in je lichaam. En je overleeft. Tot je groot en veilig genoeg bent om de spanning te gaan opmerken, je er bewust van te worden, en je hart voor open te zetten, en de pijn die dan bovenkomt, om te zetten in compassie.”  (blz. 108)

Je hart openzetten voor de pijn, en sterker nog, je hart te laten breken, want daar is het volgens Lisette op gebouwd. Als je hart breekt, vindt er een transformatie plaats: de pijn wordt omgezet in compassie.

Hier moest ik denken aan de Hongaars-Canadese arts Gabor Maté die óók benadrukt dat het belangrijk is om weer te durven gaan voelen. En ook meent hij dat het goed is om toe te staan dat je hart breekt. Dat is precies het gevoel dat ik heb, wanneer ik de gruwelen in Gaza zie. Mijn hart breekt. En breekt. En breekt.

Gabor Maté beschreef exact hetzelfde over Gaza. En hij benadrukte daarbij dat het goed is dat ons hart breekt. Dat dit een tribute is aan humanity.

Hier past muziek bij: When all the broken hearted people living in the world agree, then there will be an answer (Beatles, Let it be).

Ik kan niet alle zeventien thema’s behandelen die Lisette Thooft bespreekt. Maar ik kan wel het gebruikte procedé beschrijven. Dat gaat zo: als er op dit moment iets moeilijks is in je leven – en dat geldt voor iedereen –  moet je je een paar dingen realiseren.

Op de eerste plaats: het leven heeft lastige kanten, altijd en voor iedereen. Dat zien en aanvaarden maakt het meteen makkelijker. Als je een tijdje in de schoenen van iemand anders zou kunnen staan, zou je beseffen dat dat óók voor haar/hem geldt. Hier kwam bij mij het sprookje van de Steenhouwer op. Hij wilde telkens heel graag iets of iemand anders zijn: de keizer, de regen, de rotsen, etc. Maar toen hij de gelegenheid kreeg die anderen te zijn, wilde hij toch liever gewoon steenhouwer zijn.

Op de tweede plaats, en in verband hiermee: er is een probleem, en je hebt er weerstand tegen. Dan heb je eigenlijk twee problemen. Laat in elk geval je weerstand los, je boosheid, irritatie, schuld – en je probleem komt in proporties.

Op de derde plaats: niemand kan beter handelen dan op een bepaald moment in haar of zijn vermogen ligt. Dus we maken fouten. Wij zelf. En anderen ook. Aan het kruis zei Jezus: ‘vergeef ze, ze weten niet wat ze doen’. Dat geldt nog steeds. Al moeten we wel de consequenties aanvaarden.

Tenslotte, en het belangrijkste: vermijd de pijn niet, doorzie de schuldgevoelens, luister naar je lichaam, dat weet meer dan ons ego, laat je leiden door je lichaam, zoek de pijn op, het gevoel, kijk het aan, ga naar binnen. En dan vindt een louteringsproces plaats. Je hart mag breken. Pijn wordt compassie. Zo wordt je leven vrijer en lichter. En je ego kleiner.

Er was ooit een lied: “Zeg maar ja tegen het leven, anders zegt het leven nog nee.”

Een diepe wijsheid. Je leven weerspiegelt altijd je innerlijke attitude. At the end of the day is elke challenge, naar mijn idee, dus zeker óók een innerlijke uitdaging. De 17 thema’s die Lisette Thooft behandelt gaan allemaal over aanvaarding, ‘ja’ zeggen. ‘Vergeving’ is misschien niet altijd het juiste woord.

En “ja” zeggen tegen het leven is eigenlijk: dankbaar zijn voor de volheid van het leven, met alle plussen en minnen. Je hebt in je hele leven maar één gebed nodig, zei Meester Eckhart: “Dank U”. Daarmee overstijg je de kleinheid, je ego, je benauwde voorkeuren en afkeren.

Onbevangen open staan voor het leven is iets dat kleine kinderen van nature doen. In contact met hun lichaam, met zichzelf, met anderen. Daarom is het mooi dat Lisette Thooft haar boek eindigt met een hoofdstukje over haar jongste kleinzoon. Pas net twee.