Naast het ‘onbenullig’ vinden wanneer mensen Israël en jodendom van elkaar willen scheiden, is het volgens Polak “kwaadaardig als je meent dat Joden eerst afstand moeten nemen van het zionisme en Israël, willen ze geaccepteerd kunnen worden. ‘Joden ja, zionisme en Israël nee’ is daarom te zien als vorm van antisemitisme, want je wijst Joden met hun identiteit af, sluit hen uit (‘we willen hier geen zionisten’) of erger.”
Tot zover citeer ik Polak.
Polak maakt hier het zionisme tot absolute voorwaarde voor jodendom en ‘Jood zijn’. Die twee kunnen volgens hem buiten het zionisme niet bestaan. Ik vraag mij af hoe al die joden dan eigenlijk joden hebben kunnen zijn in de millennia voorafgaand aan het uitroepen van de staat Israël. En, een andere vraag: waarom zou een Jood geen anti-zionist kunnen zijn? Waarom zou hij een overtuiging of leer moeten aanhangen, die hij afwijst, het zionisme, om zich Jood te mogen noemen?
Zolang het joodse zionisme bestaat, bestaat onder Joden het antizionisme. In de logica gelden persoonsnamen, hoe gezaghebbend ook, nooit als argument voor de juistheid van een stelling. En dat is maar goed ook, want het gezag van namen is vluchtig. Toch herinner ik Polak graag aan enkele joodse namen die verbonden zijn met min of meer uitgesproken anti-zionisme. Einstein, Buber, Scholom, Arendt, Magnes. Zo schreef Hannah Arendt in 1948 over Israël: “Het zal een catastrofe worden, misschien wel de laatste catastrofe voor het joodse volk.”
Wie Polaks mening niet deelt, snapt ‘niks (…) van het Jodendom en Joden’ of is ‘kwaadaardig’. Wee degene die zionisme als integraal onderdeel van joodse identiteit afwijst. En wie van joden verlangt dat zij anti-zionist zijn, is – nota bene! – een antisemiet. Want, wie Jood wil zijn, moet zionist zijn, zo stelt Polak.
Ik ben zelf een Joodse anti-zionist en prijs mij gelukkig vele Joden te kennen die dezelfde overtuiging hebben, al zal ik van niemand eisen om datzelfde te doen om daarmee ook echt joods te zijn, zoals Polak omgekeerd nadrukkelijk wel doet. Dat doet denken aan duistere Duitse tijden waarin mensen meenden te mogen te bepalen wie wel en wie niet als Jood door het leven mocht gaan.
Overigens is het zo gek niet om te willen dat iemand – joods zionist, christen zionist of seculier zionist – afstand neemt, of liever nog: afstand dóet, van het reëel bestaande zionisme. Al kan het natuurlijk van niemand geëist worden.
Het zionisme heeft zich de afgelopen 78 jaar een verwant in de eerste graad getoond van het fascisme, met als wellicht best gedocumenteerde episode de recente en nog steeds voortdurende massaslachting van Palestijnen in Gaza en de al decennia durende gewelddadige verdrijving van Palestijnen van de Westelijke Jordaanoever. Ik zwijg nog over het huidige geweld tegen (Zuid)-Libanon, Syrië, Jemen, Iran.
Polak noemt het dagelijkse bloedbad in Gaza “een verschrikkelijke en zich voortslepende oorlog.” Zeer velen, overigens ook in Israël zelf, noemen het ronduit een genocide – en zij hebben daarvoor uitstekende papieren. Zelf noem ik het een Vernichtungskrieg, een historisch gemunte term voor de verregaande vernietiging van een volk en de gronden die het bewoont. Polak, die zelf stelt dat ‘een Jood per definitie een zionist is’ vindt dergelijke kwalificaties ‘eenzijdig’.
Ik vermoed dat voor Polak de geschiedenis van Israël tegen het Palestijnse volk niet op 1 december 1947 begonnen is, maar op 7 oktober 2023. Alles voorafgaand aan die datum valt buiten zijn aandacht. En voor alles wat daarna gebeurd is en nog steeds gebeurt, heeft hij als belangrijkste verklaring aan één woord genoeg: Hamas. Het is als een aangekoekt duizend-dingen-doekje… het is allemaal de schuld van Hamas.
Polak vindt zichzelf wellicht een Jood zoals een Jood hoort te zijn: zionist, evenwichtig en vooral loyaal in zijn oordeel over Israël. Ik acht mijzelf geen millimeter minder Jood, een trotse Jood bovendien. Ik ben een overtuigd anti-zionist en vervloek het gedrag van een natie die al 78 jaar staatsterreur praktiseert, gebaseerd op propaganda, mythologie, en omdraaiingen van de werkelijkheid, ontkenning van de eigen misdaden, leugens en op een narcistisch zelfbeeld. Een natie die voorgeeft het eeuwige slachtoffer te zijn, maar tegelijk lijdt aan superioriteitswaan, van minachting voor en dehumanisering van Palestijnen, van streven naar Lebensraum en een obsessie met massaal wapengeweld. Kortom: een natie denkend en handelend overeenkomstig de zionistische leer.
Dat gedrag vervloek ik. Het is een gevaar voor het eigen ‘bestaansrecht’ (een begrip dat volkenrechtelijk overigens niet bestaat) en voor alles en iedereen in zijn omgeving. De staat Israël verraadt met dit zionisme voortdurend elke vorm van humanitair jodendom, en is voor het leven van het joodse volk buiten zijn grenzen een grote bedreiging. Wat mij betreft: leve het anti-zionisme. Dat het er komen mag, from the river to the sea.
Is de genoemde Buber de beroemde Martin Buber? Dat zou me verrassen. Die was toch niet antizionistisch?
Ja. Daarom heb ik geschreven ‘min of meer’. Buber woonde in Jeruzalem en was inderdaad een zionist maar een heel speciaal soort; hij wees een Israëlische staat af en bepleitte ‘joodse aanwezigheid’ zonder suprematisme of gewapende machtsuitoefening.
Joden en zelfbeschikkingsrecht
Anders dan Jaap Hamburger meent, stel ik niet dat je een betere Jood bent als je zionist bent. En ik vind zeker niet dat je een nóg betere Jood bent als je een vurige aanhanger bent van het antizionisme, dus ‘weg met Israël als Joodse staat’. Hamburger is er zo eentje. Niet zo’n klein beetje ook. Nee, from the river to the sea.
Wat ik naar voren heb willen brengen in mijn opiniestuk is dat de band van het jodendom en Joden met wat Joden eeuwenlang erets jisraeel noemden, onloochenbaar is. Als je die link verwerpt, doe je jezelf als Jood en het jodendom tekort.
In dat gebied is het jodendom en het Joodse volk ontstaan en om die reden hebben Joden eeuwenlang gebeden om terugkeer naar Zion. ‘Volgend jaar in Jeruzalem’ werd niet voor niets elk jaar gezegd bij de sedermaaltijd tijdens Pesach.
Daar bleef het heel lang bij tot zich eindelijk door het instorten van het Ottomaanse rijk een kans voordeed om het vooral religieuze verlangen om te zetten in wereldse daden.
Joden hebben net als ieder ander volk volgens het internationaal recht het zelfbeschikkingsrecht. Dat werd onderkend aan het einde van de Eerste Wereldoorlog door de League of Nations, de voorloper van de Verenigde Naties. Daarom werd aan de Joden in het Midden-Oosten (er woonden in dat gebied overal Joden als minderheden, net als Koerden) het recht op een eigen staat gegund in het land van hun voorvaderen.
Het moderne zionisme ontstond in Oost-Europa nadat Joden daar werden buitengesloten vanwege de opkomst van het nationalisme. Ze hoorden er niet bij. Herzl, de voornaamste grondlegger van het zionisme, zag het ook in Frankrijk gebeuren dat Joden werden gewantrouwd als vreemdelingen.
Hoe je het ook wendt of keert, het zionisme als aanvankelijk kleine beweging, is erin geslaagd om van Israël als Joodse staat ondanks gebreken een succes te maken. Inmiddels woont circa de helft van de Joden in de wereld dáár. Joden uit de Arabische landen zijn zelfs en masse vertrokken naar het Joodse land toen ze werden weggepest na 1948, het oprichtingsjaar van Israël op basis van het VN-verdelingsplan. Het land werd daarna direct van alle kanten aangevallen. Zoals in iedere oorlog ontstonden er vluchtelingenstromen. Niet alleen Palestijnen (die toen nog niet zo werden genoemd) sloegen op de vlucht of werden verdreven, ook Joden maakten dat ze wegkwamen toen de Jordaniërs de Westbank en Oost-Jeruzalem veroverden.
En hoe zit het nu met de Palestijnen? Terecht dat daar aandacht voor wordt gevraagd. Wat mij betreft, en er zijn zat Israëli’s en Joden elders die dat net zo vinden (lang niet iedere Israëli is een fanatieke kolonist) hebben zij net zo goed recht op een eigen staat. Mits, en dat lijkt me wel zo redelijk, het geen opmaat wordt voor de zoveelste oorlog tussen Palestijnen en Israël.
Na oktober 2023 moge duidelijk zijn dat Hamas en al zijn medestanders, en dat zijn er tegenwoordig heel veel, niets goeds in de zin hebben met Israël en Joden. Wie zijn of haar ogen daarvoor sluit, is minstens zo erg als degenen die zich niks aantrekken van de Palestijnse ellende, die allereerst door Hamas is opgeroepen.