Berna Toprak staat binnen haar familie bekend als ‘die feminist’. Ze deed genderstudies en werkt als programmamaker beeldvorming bij een vrouwenorganisatie. Dagelijks probeert ze bewustzijn te vergroten over stereotypering van mannen en vrouwen. Als kind was ze daar ook mee bezig, al wist ze nog niets van feminisme.

“Neefjes mochten alles zeggen, maar ik werd tijdens discussies door familie gewaarschuwd en moest respect hebben. Later viel me op dat mannen bij familiebijeenkomsten in de woonkamer zaten terwijl de vrouwen thee zetten. Van mij werd ook meer hulp in het huishouden verwacht. Met mijn nichtjes maakte ik daar bij de mannen grapjes over, om te polsen welke ooms zelf thee wilden zetten. Dat waren micro-revoluties, en nu sta ik in de familie bekend als ‘die feminist’.”

berna-toprak

“Ook op de middelbare school ging ik discussies aan; ik moest me na 9/11 constant verantwoorden. De raarste vragen werden me gesteld: of ik niet onderdrukt werd, of ik met mijn hoofddoek onder de douche ging en heel veel over terrorisme. Ik moest ineens expert in vrouwen en islam zijn, dat werd een steile leercurve omdat ik per se alle antwoorden wilde hebben.”

Blinde vlek

“Religie inspireert mijn feminisme. Zo heeft God geen gender en benadrukt de islam rechtvaardigheid voor mannen én vrouwen. Vooral als je kijkt naar hoe de islam 1400 jaar geleden vorm kreeg: vrouwen kregen meer rechten, ze mochten bijvoorbeeld in tegenstelling tot wat gebruikelijk was scheiden van hun partner. Maar er blijft anno 2018 nog wel ontwikkeling mogelijk.’’

“De islam wordt namelijk veel uitgelegd en verteld vanuit mannelijk perspectief. Het verhaal van Khadija bijvoorbeeld, de eerste vrouw van de profeet. Vaak gaat het over haar zorgzaamheid en hoe goed het was van de profeet dat hij met een oudere vrouw trouwde. Maar als je vanuit het vrouwelijk perspectief kijkt, zie je dat ze ook een rijke zelfstandige vrouw was, die ervoor koos te trouwen met een revolutionaire man. Dat vrouwelijke perspectief wordt nog onvoldoende herkend en is denk ik nog een blinde vlek.’’

“Het zogenaamde gebrek aan vrouwenrechten binnen de islam wordt vaak gebruikt als een stok om moslims mee te slaan. Het feminisme zou islamitische vrouwen moeten bevrijden van het geloof. Maar sommige vrouwen kiezen er zelf voor religie onderdeel te maken van hun leven en daarin moeten zij gelijke kansen hebben. Met de #MeToo-beweging wordt steeds duidelijker hoe vrouwonvriendelijk de arbeidsmarkt kan zijn. Dan zeggen we toch ook niet dat vrouwen maar afstand moeten nemen of dat de arbeidsmarkt afgeschaft moet worden. Nee, we gaan juist de strijd aan om de cultuur aan te pakken en gendergelijkheid te bevorderen. Terwijl als het om religie gaat, andere conclusies worden getrokken. Dat vind ik problematisch en lui.”

“In Nederland heeft feminisme een seculier karakter door de afscheiding van de kerk. Dat is de keuze en strijd geweest van een eerdere generatie feministen in Nederland, maar je kunt niet zeggen dat religie in essentie vrouwonvriendelijk is en daarom van tafel geveegd moet worden. Overal in de wereld en binnen verschillende sectoren is sprake van genderongelijkheid, dat is de strijd die we moeten voeren. Uiteindelijk gaat het erom dat je als vrouw overal gelijkwaardig behandeld wordt; op de arbeidsmarkt, in de wetenschap én in religie.’’

Imaan

Arthemis Imaan Snijders, Arabist en politicoloog, is actief bij Baas Over Eigen Hoofd! (BOEH!), een Belgisch feministisch actieplatform dat onder andere het Belgische verbod op hoofddoeken en discriminatie aanvecht. Haar interesse voor feminisme begon al toen zij student was.

“Als student begon ik werken van bekende feministen als Judith Butler, Simone de Beauvoir en bell hooks te lezen. Alle drie grootheden binnen de gender studies en de feminist theory-wereld, maar ze behoren wel tot verschillende golven. De Beauvoir vertrok vanuit de witte vrouw, Butler richt zich meer op feminist queer theory en hooks, als zwarte feministe, op het intersectionele aspect. Er ging een wereld voor me open.

Als je eenmaal het patriarchaat en de machtsstructuren hebt gezien, kun je het niet meer ‘ont-zien’. Vandaar dat veel feministen ook activisten zijn. Je komt namelijk dagelijks in contact met je positie in de wereld; alles wordt uitgevochten over de lichamen van de vrouw, van een ideologische oorlog tot fysiek geweld.

“Toen ik me bekeerde tot de islam, onderzocht ik hoe religie met feminisme te combineren was. Dat voelde in het begin als een doolhof met de ene doodlopende straat na de andere, en uiteindelijk kwam ik terecht bij bevrijdingstheologie: een goddelijk concept van rechtvaardigheid dat alle vormen van onrecht bestrijdt, van racisme tot schending van vrouwenrechten en sociaal-economische ongelijkheid.

Dit vond ik bij theologen zoals Farid Essack, die zich door de islam liet inspireren in de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika of later in Palestina. Of vrouwelijke theologen zoals Amina Wadud en Asma Barlas die de Koran als leidraad gebruiken voor gendergelijkheid. Ik word er ook blij van steeds meer vrouwelijke theologen te ontmoeten, maar het kan me daardoor des te meer irriteren als ik bij een islamitische bijeenkomst zie dat de sprekers weer allemaal man zijn.”

Malcolm X

“In Mekka zag Malcom X hoe zwarte en witte moslims samen baden, en voor hem bood de islam de oplossing tegen racisme. God had de witheid uit hun gedachten, attitude en gedrag gehaald. Zijn verhaal inspireert mij, want het laat zien dat de islam is gebaseerd op volledige gelijkwaardigheid.

“Dit vinden we ook terug in de Koran. Een hogere rang bij God krijg je alleen door vroom te zijn, je gender, huidskleur en sociaal-economische status zijn irrelevant. In het hiernamaals worden alle zielen gelijk behandeld. Mensen zien dat niet altijd zo, zowel binnen als buiten de islamitische wereld, maar ik geloof dat het aan ons is om deze principes uit te dragen.”

“Het maakt niet uit hoe vaak je als gesluierde moslima zegt dat je je goed voelt in een hoofddoek of niqab, uiteindelijk zullen types als Femke Halsema je willen bevrijden. Dit is problematisch, want zo lijkt de moslimvrouw een geïndoctrineerd wezen zonder zelfbeschikking of intellect. Zulk wit feminisme gaat ervan uit dat westerse liberale waarden superieur zijn.

“Het intersectioneel feminisme, dat wij te danken hebben aan de zwarte feministe Kimberlé Crenshaw, biedt een alternatief dat strijdt voor de rechten van alle vrouwen. Ongeacht afkomst, klasse, geaardheid, religieuze overtuiging en fysieke gezondheid. Hoe bell hooks feminisme beschrijft somt voor mij alles perfect op, naar die definitie ben ik 100 procent feminist.

“Zij zegt dat feminisme niet enkel gaat over gelijke rechten tussen man en vrouw, maar om het uitroeien van ongelijkheid op alle vlakken, van geslacht tot sociaal-economische klasse. Om uiteindelijk de samenleving zodanig in te richten dat elk individu zich optimaal kan ontwikkelen en dat dit centraal moet staan in plaats van imperialistische motieven, economische expansie en materialisme.”

Deel 1 uit deze tweeluik over islam en feminisme lees je hier.

Wilt u verder lezen?

Dat kan. U kunt deze melding gewoon wegklikken, want wij doen niet aan betaalmuren. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze missie als u ons werk belangrijk vindt en word al vanaf € 4 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
Kauthar

Kauthar Bouchallikht

Redacteur Sociale Trends

Kauthar Bouchallikht (1994) studeerde publiek management en verhaalt voor verschillende media: van Wij Blijven Hier en Joop tot Het Parool, …
Profiel-pagina
Al één reactie — praat mee.